NL 
EN 
Foto: Progressive Alliance
Op 27 augustus 2025 vond in Sulaymaniyah, in de Koerdische regio van Irak, een conferentie plaats van de Social Democratic Alliance in the Arab World (SDA-AW). Centraal stond de heroprichting van de Arab Social Democratic Women Union. Namens de Foundation Max van de Stoel was Diandra Monhemius aanwezig. Hieronder haar verslag:
Op de conferentie van 27 augustus in Sulaymaniyah stond de eerste dag volledig in het teken van de heroprichting van de Arab Social Democratic Women Union. De SDA-AW, die achttien partijen uit Marokko, Tunesië, Egypte, Soedan, Libië, Jemen, Palestina, Jordanië, Syrië, Libanon en Koerdisch Irak verenigt, beschouwt dit initiatief als een belangrijke stap om de positie en invloed van vrouwen structureel te versterken. Volgens de leden moet dit netwerk uitgroeien tot een krachtige stem voor vrouwen binnen de sociaal-democratische bewegingen in de Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA)-regio.
Tijdens de bijeenkomst werd besloten dat Bahia Amra, internationaal secretaris van de Palestinian National Initiative partij, voorlopig zal optreden als interim-voorzitter van de vernieuwde vrouwenunie. Binnen vier maanden volgen verkiezingen voor een gekozen bestuur dat het netwerk verder zal vormgeven en een meerjarig werkplan zal opstellen.
Democratisering als kernopdracht
Uit de panelgesprekken tijdens deze bijeenkomst kwam een duidelijke consensus naar voren: de heroprichting van de vrouwenunie gaat niet alleen over gendergelijkheid, maar raakt aan de kern van democratisering in de regio. Steeds opnieuw is in de MENA-regio gebleken dat vrouwenrechten naar beneden worden geschoven op de politieke agenda, vaak met het argument dat er “urgentere” problemen spelen.
Panelleden benadrukten dat conflicten en crises die verschuiving hebben versterkt. De Israëlische aanvallen op Libanon, de onderhandelingen in Syrië, humanitaire crises in Jemen en Soedan, de spanningen tussen Iran en Israël en de voortdurende genocide in Gaza hebben ertoe geleid dat veel regeringen en partijen hun prioriteiten elders leggen. Vrouwenrechten en democratische hervormingen worden dan te vaak gezien als luxevragen, iets voor later, wanneer stabiliteit terugkeert.
Deelnemers benadrukten dat dit een misvatting is. Juist in tijden van conflict en autoritaire druk is het versterken van vrouwenrechten en participatie van groot belang. Zonder inclusie van vrouwen in besluitvorming blijven samenlevingen gevangen in dezelfde patronen van uitsluiting, ongelijkheid en geweld die conflicten voeden. De heropgerichte vrouwenunie stelt daarom dat vrouwenrechten geen randvoorwaarde of “toekomstig doel” mogen zijn, maar een onmiddellijke prioriteit. Democratisering kan alleen duurzaam zijn als vrouwen vanaf het begin centraal staan in politieke en maatschappelijke vernieuwing.
Structurele en politieke barrières
Tijdens de conferentie werd benadrukt dat de uitdagingen voor jonge vrouwen in de MENA-regio groot en systemisch zijn. Sprekers wezen erop dat in veel landen de werkloosheid onder vrouwen tussen de 18 en 30 jaar gemiddeld op 25 procent ligt, en in sommige gebieden zelfs veel hoger. Dit beperkt hun financiële zelfstandigheid, belemmert toegang tot professionele training en ontwikkeling, en houdt hen vaak gevangen in traditionele machtsstructuren. Zonder economische en politieke participatie blijven vrouwen uitgesloten van besluitvorming, en krijgt hun stem nauwelijks invloed op beleid en samenleving.
Ook de situatie in Palestina werd uitgebreid besproken als voorbeeld van hoe structurele en politieke barrières elkaar versterken. Vrouwen daar dragen een dubbele last: patriarchale normen die hun kansen en bewegingsvrijheid beperken, en de voortdurende druk van de Israëlische bezetting die hun dagelijkse leven en gemeenschapsinitiatieven onder druk zet. Tegelijkertijd werd benadrukt dat Palestijnse vrouwen een opmerkelijke veerkracht en leiderschap tonen. Tijdens de sessies werden rolmodellen zoals Shireen Abu Akleh, de Palestijns-Amerikaanse journaliste die zich inzette voor kritische verslaggeving onder levensbedreigende omstandigheden en in 2022 door het Israëlische leger werd gedood, en Ahed Tamimi, bekend van vreedzame protesten tegen de bezetting, aangehaald als voorbeelden van vrouwen die zich actief verzetten, en sociale verandering en gerechtigheid proberen te realiseren.
Vooruitgang en hoopvolle signalen
Ondanks de obstakels klonken er ook optimistische geluiden. In Jordanië werd recent een kieswet aangenomen die quota voor vrouwelijke kandidaten verankert. Hoewel dit geen garantie is voor daadwerkelijke macht, leveren ze wel een belangrijke bijdrage aan de zichtbaarheid en legitimiteit van vrouwen in de politiek.
Ook in Libanon zijn er positieve ontwikkelingen. De Progressieve Socialistische Partij (PSP) voerde bij de gemeenteraadsverkiezingen een verplicht vrouwenquotum in. Daardoor verdubbelde het aandeel vrouwen in lokale raden van 5 naar 10 procent. Hoewel dit nog steeds lage cijfers zijn, werd dit tijdens de conferentie genoemd als een concreet voorbeeld van hoe verandering stap voor stap kan worden gerealiseerd.
Daarnaast kwamen inspirerende voorbeelden aan bod uit Noord-Afrika. In Tunesië hebben vrouwenbewegingen na de revolutie van 2011 een sleutelrol gespeeld bij het schrijven van de grondwet, waarin gendergelijkheid expliciet is vastgelegd. En in Marokko groeit de invloed van vrouwen binnen vakbonden en sociale bewegingen, waar zij steeds vaker sleutelposities innemen.
Naar een sterker netwerk
De heropgerichte Arab Social Democratic Women Union wil de komende jaren inzetten op: Advocacy voor juridische hervormingen die gendergelijkheid verankeren in wetgeving en instituties, beleid voor inclusie dat vrouwen een gelijkwaardige plek geeft in politiek, economie en samenleving, internationale solidariteit en samenwerking om feministische bewegingen in de regio te versterken en ervaringen uit te wisselen, mechanismen voor vertegenwoordiging, zoals quota en mentoringprogramma’s, die vrouwen in staat stellen door te stromen naar leiderschapsposities.
De conferentie in Sulaymaniyah werd door velen gezien als een symbolisch en praktisch keerpunt. Ze markeerde niet alleen de formele herstart van een regionaal vrouwennetwerk, maar gaf ook een krachtige boodschap af: in tijden van toenemend autoritarisme, conflict en sociale ongelijkheid kan de vrouwenagenda niet langer naar de achtergrond worden geschoven.
