NL 
EN 
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in 80 jaar PvdA – Op de schouders van reuzen | JUBILEUMNUMMER ROOD
Na een lange nacht komt de trein aan op het station in Kyiv. De zon schijnt fel en de temperatuur is aangenaam. Niets deze ochtend wijst erop dat iets meer dan 24 uur geleden bommen neerkwamen op appartementengebouwen verspreid over de stad. Terwijl Poetin rept over vrede vallen er 21 doden.
Het is augustus 2025 en samen met Frans Timmermans en Kati Piri ben ik afgereisd naar de Oekraïense hoofdstad voor een afspraak met president Zelensky. Ik ben gespannen, maar van zenuwen bij Frans is niets te merken. Onderweg heeft hij al verhalen verteld over reizen die hij in het verleden maakte met zijn politiek vader Max van der Stoel.
Ik heb werken voor de PvdA wel eens vergeleken met voetballen voor het huidige elftal van Ajax. Je doet zo je best, maar tippen aan het niveau van Cruijff of Van Basten doe je nooit. Voor mensen met een hart voor het internationale werk van onze partij is Van der Stoel van het kaliber Cruijff (wellicht de stillere versie). Tijdens zijn ministerschap in het kabinet Den Uyl (‘73-’77) had hij een aandeel in de totstandkoming van de Helsinki-akkoorden.
“Ik heb het gevoel dat ik… in de schaduw van het Helsinki proces heb geleefd,” zei Van der Stoel bij het vijfentwintigjarige jubileum van de akkoorden. In de akkoorden werd dan wel de status-quo van het verdeelde Europa bestendigd – een belangrijke eis van de Sovjet-Unie – ook werd een passage over mensenrechten opgenomen. Deze passage diende als een instrument om regimes ter verantwoording te roepen en bleek later cruciaal bij de ontmanteling van het communisme.
Als je in het buitenland op vakantie gaat is vaak het eerste waar mensen over beginnen Nederlandse voetballers (daar zijn Cruijff en Van Basten weer), maar in Praag of Athene heb je grote kans dat de naam Van der Stoel valt. Tot grote onvrede van het communistische regime had hij in 1977 een ontmoeting met Jan Patočka van de Charta 77-beweging. Nooit eerder had een buitenlandse hoogwaardigheidsbekleder het lef gehad dit te doen. Nog altijd leeft de herinnering aan Van der Stoel in de Tsjechische hoofdstad voort met een eigen monument en stadspark.
Terug naar Kyiv. Na een korte stop in ons hotel worden we opgehaald voor de afspraak met Zelensky. Het kantoor van de president bevindt zich midden in een woonwijk in de stad. We passeren vier checkpoints voordat we bij het gebouw komen. De ramen zijn afgedekt met houten platen en binnen liggen grote zandzakken. Het voorportaal waar we worden gevraagd te wachten is daarentegen overbelicht; nep goud en grote spiegels moeten de ruimte een presidentiële uitstraling geven.
Soms zijn er momenten in het leven dat je weet dat er iets bijzonders staat te gebeuren. Van mijn voorgangers heb ik over bijzondere ontmoetingen gehoord. Jan Marinus Wiersma, samen met Maarten van Traa een van de langstzittende internationaal secretarissen van de partij, heeft mij bijvoorbeeld verteld over de komst van Nelson Mandela in 1990 naar de PvdA-partijraad in de Meervaart in Amsterdam. Het bezoek van de vrijheidsstrijder was pas enkele dagen daarvoor geregeld door Wim Kok tijdens een bijeenkomst van de Socialistische Internationale in het Duitse Bonn. Ook het bezoek van Michail Gorbatsjov in 2003 aan het PvdA-congres in Groningen spreekt tot de verbeelding. Dit moment past in dit rijtje.
Zelensky neemt ruim de tijd om ons te ontvangen. Hij heeft een ongekend charisma en een aanstekende energie, maar het kan zijn diepe wallen onder ogen niet verhullen. Hoe kan het ook anders: al bijna vier jaar tijd loodst hij zijn land door de oorlog en reist hij de wereld over om steun te vergaren. Halverwege de afspraak pakt hij een papiertje en schetst de situatie aan het front. “This here is the death zone.” Het is een zone van zo’n 10 kilometer waar iedereen die er een stap in zet onmiddellijk wordt belaagd door drones. De moderne oorlogsvoering is net zo wreed als vroeger.
Na afloop staat een van de stafleden van Zelensky ons op te wachten. Als een van de oprichters van het SD platform – een platform van activisten dat zich inzet voor een rechtvaardige toekomst van het land – is hij zo’n tien jaar geleden in aanraking gekomen met het werk van de Foundation Max van der Stoel. “I will never forget what your party has done for us.” Het maakt me trots.
Na de Val van de Muur speelde onze partij met de Alfred Mozer Stichting (die in 2013 met de Evert Vermeer Stichting opging in de Foundation Max van der Stoel) een belangrijke rol bij het ondersteunen van zusterpartijen in Midden- en Oost-Europa. Veel van deze partijen zijn nog altijd vertegenwoordigd in de Party of European Socialists and Democrats (PES), die in 1992 onder leiding van Wim Kok werd opgericht in Den Haag.
Op de terugweg in het busje naar de grens met Polen zijn we vooral stil. Precies vijftig jaar na de Helsinki-akkoorden lijkt de uitdaging die voor ons ligt ineens wel erg groot: hoe gaan we voorkomen dat Oekraïne door de knieën gaat en kunnen we als Europa overleven in een wereld waarin steeds meer het recht van de sterkste geldt?
Als de geschiedenis van onze partij ons een ding laat zien is het wel dat de strijd voor rechtvaardigheid een lange adem vergt – samen met wellicht een gezonde vorm van naïviteit. Hoe anders lukte het om Mandela en Gorbatsjov naar Nederland te halen of in Helsinki een nadruk op mensenrechten te leggen? Want wie zich inzet voor principes in een wereld van brute macht – of het nu dappere Oekraïners of strijders van het recht elders zijn – verdienen onze steun. Laten we dat als opdracht voor de nieuwe partij meenemen.
