NL 
EN 
Hoe is het om te leven in de door Rusland bezette delen van Oekraïne? Dat is het onderwerp van het pas verschenen boek van journalist Ardy Beld, die sprak met voormalige krijgsgevangenen, vluchtelingen, collaborateurs, verzetsmensen en ontvoerde kinderen. Op dit moment heeft Rusland zo’n 20% van het Oekraïense grondgebied in handen, voornamelijk in de regio die bekend staat als de Donbas. Zijn boek schetst een heftig en ontluisterend beeld van het leven achter de frontlinie, daar waar haast geen journalist komt, en geeft een gezicht en een stem aan degenen die onder zware omstandigheden moeten doorleven onder de Russische bezetting. De FMS sprak met Beld over zijn boek Leven in bezet Oekraïne.
Zou je kunnen vertellen hoe dit boek tot stand is gekomen?
Beld: “Naast journalist ben ik tolk en vertaler voor Russisch en Duits. Met name tijdens de coronatijd werkte ik als journalist voor Belgische en Nederlandse media, en kwam ik steeds vaker op verhalen van mensen die in bezet gebied woonden, zoals Oekraïense vluchtelingen of kinderen die waren gedeporteerd. Het bleek moeilijk om die verhalen bij media gepubliceerd te krijgen; kort na het uitbreken van de oorlog, in 2022 en 2023, was er nog wel interesse, maar inmiddels lijkt die helemaal weggeëbd. Toen bedacht ik me: om dit perspectief goed onder de aandacht te brengen en een goed beeld te schetsen van de situatie, moet het een boek worden.”
Financiering vinden voor het project bleek echter moeilijk: mediaredacties en fondsen durfden het niet aan om een verblijf in Oekraïne, laat staan in bezet gebied, te ondersteunen. Daardoor was Beld aangewezen op zijn netwerk uit zijn journalistieke werk: militairen, activisten en mensen die hem door konden verwijzen, zoals bij de Oekraïense ombudsman en de organisatie Save Ukraine. Zo lukte het om mensen te spreken die hun verhaal wilden vertellen – waaronder ook minderjarigen, die traumatische situaties hebben meegemaakt.
Wat voor beeld ontstaat er uit zulke gesprekken over het leven in bezet Oekraïne en de dagelijkse omstandigheden die mensen daar ondergaan?
Beld: “Die omstandigheden zijn zonder meer zwaar. Je moet je voorstellen dat je woonplaats van de één op andere dag wordt bezet. In het begin gingen mensen gewoon niet naar buiten – soms wel voor twee of drie weken – maar op een gegeven moment raken de levensmiddelen op en moet je wel. Langzamerhand word je zo afhankelijk van de bezetter. Rusland importeert mensen uit het land zelf om een lokaal bestuur te leiden, die vervolgens langzaamaan de repressie opvoeren. Zo’n lokaal bestuur hanteert een harde, wetteloze aanpak: ze drukken elke onrust de kop in, en sluiten eenieder die durft te protesteren in een kelder op, net zo lang tot ze een videoboodschap willen inspreken waarin ze zeggen dat ze eigenlijk heel tevreden zijn.”
Er is tot op zekere hoogte een ‘normale’ maatschappij, vertelt Beld, maar die bestaat ook vaak uit geïmporteerde Russen die geld krijgen om te gaan werken in bezet Oekraïens gebied. Zo ‘russificeert’ Rusland stap voor stap Oekraïense dorpen en steden.
Het boek van Beld is ingericht in vijf delen – deportatie, vlucht, gevangenschap, collaboratie en verzet – die het leven onder bezetting kenmerken, met in elk deel drie persoonlijke gesprekken. Eén van de meest indringende verhalen is die van het Oekraïense jongetje Nikita, die lijdt aan een stofwisselingsziekte, en op 9-jarige leeftijd uit een kinderkliniek werd ontvoerd door de Russische bezetter. Het verhaal wordt in het boek verteld door Nikita’s oma, Polina, die een helse reis onderging door bezet gebied om hem te repatriëren.
Het ontvoeren van Oekraïense kinderen door Rusland is voor veel mensen waarschijnlijk iets onbevattelijks. Over welke schaal hebben we het hier, en over welke doelmatigheid?
“De Russen leggen de nadruk op kinderen met een achterstand, een handicap of kinderen uit weeshuizen. ‘Treinen van hoop’, noemen ze dat. Het voorbeeld van Nikita met zijn ziekte is dus zeker geen uitzondering, maar in de praktijk kan elk willekeurig kind gedeporteerd worden – de Russen zelf hebben het al over 700.000 Oekraïense kinderen. Eenmaalin Rusland of Belarus krijgen de kinderen een complete gerussificeerde opvoeding. Russische burgers kunnen geld krijgen om voor die kinderen te ‘zorgen’ – met als einddoel dat ze ingezet kunnen worden aan het front om te vechten tegen het Oekraïense leger.”
En de odyssee van Nikita’s oma Polina is helaas niet meer dan een schrijnend lichtpuntje aan een hele donkere hemel, zegt Beld: “Een hele kleine fractie kan maar worden teruggehaald. Dat gaat echt om enkele honderden. De rest krijgt een andere naam en verdwijnt.”
Hoe verklaart u de onbekendheid van dit soort verhalen – ook in Oekraïense media?
“Veruit de grootste aandacht gaat naar de actuele ontwikkelingen aan het front, of naar verhalen over heldhaftige militairen. Dat is logisch, maar heeft ook gevolgen”, zegt Beld. Zo haalt hij het verhaal aan van een jonge vrouw uit bezet gebied die online een studie kon volgen uit een universiteit uit het vrije deel van Oekraïne, maar daar vervolgens uitgemaakt werd voor verrader – omdat ze in het bezette gebied was gebleven.
Mensen in bezette gebieden hebben meer dan eens het gevoel dat ze in de steek gelaten worden, volgens Beld. Dat vormt voor hem één van de hoofdredenen om het boek te schrijven: om een waarschuwing te geven dat er niet te makkelijk mag worden gedaan over een toekomstige ‘vrede’ waarbij bezette gebieden worden opgegeven aan Rusland. De annexatie van De Krim in 2014 heeft laten zien hoe de toekomst er dan uitziet voor Oekraïners in de Donbas, zegt hij – en die is niet fraai.
Met zijn boek wil Beld laten zien met wat voor inhumane praktijken en ontmenselijkende misdaden Rusland daadwerkelijk bezig is in Oekraïne. Niet in de laatste plaats omdat relaties met Rusland de laatste tijd stukje bij beetje genormaliseerd lijken te worden, zoals op de afgelopen Paralympische Winterspelen, maar ook op het internationale politieke toneel. Terwijl er helemaal niets is veranderd, zegt Beld: Europa zou juist nog hardere en strengere sancties moeten invoeren. “Alleen dan wordt de situatie zo slecht dat ze de oorlog niet meer kunnen betalen en ze de kolonisatie van bezet gebied niet meer kunnen financieren.”
“Als we dat niet doen, laten we de slachtoffers van de bezetting pas echt in de steek.”
“Leven in bezet Oekraïne” van Ardy Beld is op 29 januari 2026 uitgegeven door Uitgeverij Noordboek en is hier verkrijgbaar.
