NL 
EN 
De foto’s in dit artikel zijn gemaakt door Jan Arsenovic op 1 november 2025, Utrecht
Al meer dan een jaar staat Servië op zijn kop door grootschalige studentenprotesten. Jongeren eisen gerechtigheid, een einde aan corruptie en herstel van de rechtsstaat. De vonk sloeg over toen in Novi Sad de net gerenoveerde overkapping van het treinstation instortte. Zestien mensen kwamen hierbij om het leven. Al snel doken berichten op over bouwfouten, verdwenen miljoenen en vriendjespolitiek. Studenten eisen nu dat alle documenten openbaar worden en dat er nieuwe verkiezingen komen om de regerende SNS-partij van president Vučić ter verantwoording te roepen. Vooralsnog weigert de regering dat.
Maar de woede blijft niet binnen de landsgrenzen. Door heel Europa worden solidariteitsacties gehouden. Ook in Nederland, waar de groep Holandija Dijaspora in het afgelopen jaar verschillende demonstraties organiseerde. Op het Museumplein verzamelden zich in september honderden mensen, en in Utrecht was een fototentoonstelling te zien over het Servische activisme, herkenbaar aan het beeld van rood bloed aan de handen (zie foto’s van Jan Arsenovic).
We spraken met twee Servische studenten, Katarina Jauković en Milica Milošavljević, die in Amsterdam en Nijmegen studeren en actief zijn in de Nederlandse tak van de beweging. Waarom vinden zij dat Nederlanders moeten weten wat er in Servië gebeurt? En wat kunnen we vanuit Nederland doen?
Eén jaar protest
Op 1 november was het precies een jaar geleden dat de overkapping in Novi Sad instortte. Die dag gingen opnieuw duizenden de straat op. Volgens Katarina is de situatie de afgelopen maanden alleen maar grimmiger geworden: “Sinds november 2024 is het land continu in beweging. Maar de sfeer is veranderd: de veiligheidsdiensten treden harder op, gebruiken geweld, arresteren mensen willekeurig en zetten traangas in.”
Ze vertelt over de moeder van een van de slachtoffers, Dijana Hrka, die in hongerstaking ging. “In plaats van naar haar te luisteren, wordt ze belachelijk gemaakt en aangevallen door pro-regeringsmedia. Het zegt alles over hoe de autoriteiten omgaan met kritiek.”
Milica vult aan dat studenten zelf het hart van de beweging vormen: “We hebben maandenlange blokkades georganiseerd. In sommige steden waren scholen bijna een jaar dicht. Maar de repressie groeide. Op Vidovdan, 28 juni, na een protest met de gebruikelijke 16 minuten stilte, trad de politie ’s avonds extreem hard op. Mensen werden geslagen, er ontstonden spontane blokkades waarin demonstranten elkaar probeerden te beschermen. Ook pro-regeringsgroepen mengen zich in het geweld door objecten naar demonstranten te gooien.” Ondertussen voeren staatsmedia een campagne waarin studenten worden weggezet als extremisten. Onafhankelijke media worden aangevallen of gedemoniseerd.
Wat willen de studenten?
De eisen van de beweging zijn helder: volledige openheid over de ramp in Novi Sad, gerechtigheid voor het geweld tegen studenten en docenten, en snelle, eerlijke parlementsverkiezingen. “Geen enkele eis is ingewilligd,” zegt Milica. “En het draait niet alleen om die overkapping. Het raakt het hele functioneren van het land: justitie, publieke instellingen, en de verantwoordelijkheid van politici. De president kondigt verkiezingen aan, maar ze worden nooit eerlijk georganiseerd.”
Uiterlijk eind 2027 moeten er nieuwe verkiezingen plaatsvinden in Servië. President Aleksandar Vučić weigert deze op korte termijn te houden. Volgens Katarina is dat geen toeval: “De regeringspartij weet dat ze zal verliezen van de studenten. Daarom worden eerlijke verkiezingen al dertien jaar tegengehouden: door druk op burgers, buitenlandse stemmanipulatie en fraude. Voor 2027 moeten internationale organisaties écht toezicht houden en consequenties verbinden aan verkiezingsfraude.”
Intussen bereiden studenten een eigen lijst voor, mocht er toch gestemd worden. Niet met studenten zelf, maar met onafhankelijke experts die een overgangsperiode moeten begeleiden.
“Directe democratie is ons fundament”
Bijzonder aan de beweging is dat beslissingen niet van bovenaf komen, maar via directe democratie.
“Op elke faculteit door het hele land zijn open bijeenkomsten, plenums,” legt Milica uit. “Iedereen kan aanschuiven, meepraten en stemmen. Zelfs nu de blokkades zijn gestopt omdat mensen weer colleges volgen, blijven de plenums bestaan. Het is een blijvende structuur.”
Hierdoor is de beweging leiderloos: zonder kopstukken, en met gedeelde verantwoordelijkheid.
Waarom Nederland dit moet weten
Katarina benadrukt dat dit geen geopolitiek protest is: “Ten eerste is het belangrijk om te begrijpen dat dit protest niet vóór of tegen Europa is. Het gaat niet om geopolitiek, maar om lokale rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. Corruptie bestaat ook binnen EU-landen zoals Kroatië, Roemenië en Hongarije – toetreding tot de EU lost dat niet vanzelf op. De verandering moet van binnenuit komen. We moeten onze verandering opeisen.”
Servië is een EU-kandidaatlid en ontvangt nog altijd aanzienlijke Europese fondsen, zoals via het Groeiplan. Milica benadrukt daarom dat ook Nederland een verantwoordelijkheid heeft: “Nederland zou moeten opkomen voor rechtvaardigheid, een eerlijke rechtsstaat en het tegengaan van corruptie. We moeten geen politieke deals sluiten met de huidige Servische regering, zoals de omstreden lithiumdeal met Rio Tinto. Nederland moet transparantie eisen over corruptie binnen de Servische overheid en duidelijke steun uitspreken voor de studentenbeweging, democraten en mensenrechtenorganisaties.”
Katarina wijst erop dat andere landen al stappen zetten: “Zweden heeft bepaalde vormen van steun aan de Servische staat opgeschort. Dat is een signaal dat Nederland ook zou kunnen afgeven.”
Solidariteit in Nederland
Katarina en Milica zetten zich, samen met tientallen vrijwilligers, in om ook in Nederland bewustzijn te creëren. “We hebben een sterke diaspora-gemeenschap,” zegt Milica. “We organiseerden al meerdere protesten en hebben binnen de community verschillende werkgroepen.”
Met donaties – inmiddels zijn er al duizenden euro’s opgehaald – worden studenten in Servië ondersteund met eten, schoenen voor lange protestmarsen, juridische hulp en materiaal voor blokkades. Vanuit Belgrado en Novi Sad zijn fietstochten naar Straatsburg georganiseerd en renden hardlopers naar Brussel om aandacht te vragen. Ook vanuit Nederland deden studenten hieraan mee uit solidariteit.
De tentoonstelling waarvan foto’s in dit artikel zijn verweven, zal eveneens doorgaan. “We willen de tentoonstelling omvormen tot een reizende expo langs universiteiten,” vertelt Milica. “We gaan door zolang het nodig is.”
“Daarnaast hopen we dat steeds meer Nederlanders en Nederlandse studenten zich bij ons aansluiten. De strijd van studenten in Servië is een gedeelde strijd voor zeggenschap, democratie en burgerrechten. Voor ieder individu. Een van de belangrijkste motto’s van de beweging is: One world, one fight.”
Voor actuele updates raden Milica en Katarina het platform A3S – Academic Solidarity with Students in Serbia aan, actief op Instagram en andere kanalen, met Engelstalige uitleg en betrouwbare informatie.
De studenten in Servië laten zien wat er mogelijk is wanneer mensen zich organiseren en hun stem opeisen. Wil je in Nederland aansluiten bij deze beweging? Mail naar holandija.dijaspora@gmail.com en ontvang de nieuwsbrief – misschien sta je binnenkort zelf op een van de protesten.
