EN 
NL 
Vandaag gaat het Dutch Democracy Coalition evenement niet door wegens code rood. We zouden precies nu beginnen. Zeer jammer, want ook voor het democratische klimaat is het code rood. En ja, dat geldt ook voor Nederland. Niet omdat het hier al zo ver is als in de VS of Hongarije, maar wel omdat het ook die kant op gaat en de regering nog onvoldoende urgentie lijkt te voelen om dat te voorkomen. Juist daar wilden we vandaag ook over in gesprek.
Eén belangrijk en actueel onderdeel van het wereldwijde democratic backsliding wil ik graag onder de aandacht brengen. De vrije pers en gedeelde feiten om het publieke debat op te baseren.
Ik zou hier meteen moeten beginnen over de giftige, fascistoïde invloed van media-eigenaren zoals Elon Musk, Rupert Murdoch, Jeff Bezos, Larry Ellison en andere miljardairs; over de big tech algoritmes die ons voorliegen en uit elkaar spelen voor hun eigen gewin; of over een ander ingrediënt in de toxische cocktail die onze vrije media bedreigd: SLAPPs – dat zijn rechtszaken die vermogende individuen en bedrijven gebruiken om onwelvallige artikelen uit de circulatie te krijgen. Luister bijvoorbeeld naar dit NRC verhaal hierover, of deze magistrale uiteenzetting van John Oliver (één van mijn favoriete tv momenten ooit).
Maar recent viel me iets anders op. Bondgenoten van vrije, eerlijke media die zijn ontslagen, of zelfs het bijltje er zelf bij neergooien. Drie voorbeelden:
Ik kan niet ontkennen een traantje te hebben gelaten bij de laatste uitzending van Stephen Colbert op 21 mei. Het was meesterlijk, zoals ik hem ken, maar ook bitter, omdat hij van de buis is gehaald dankzij een corrupte illiberale president en mediabedrijven die meer om geld geven dan om hun verantwoordelijkheid in de vrije samenleving.
Ook in Nederland daalt het in dat de journalistiek niet meer is wat het geweest is en het moeilijk is om daarin op een oprechte manier te blijven werken. De geweldige politiek verslaggever van NRC, Lamyae Aharouay, gooide recentelijk de handdoek in de ring. Lange tijd was haar interesse in de inhoud en het spel van de politiek groot genoeg om de gure tegenwind die iemand met haar identiteit te verduren krijgt te doorstaan. Maar nu haars inziens extreemrechts in Nederland compleet genormaliseerd is, is het niet te doen om in die omgeving te blijven werken.
Ook Joris Luyendijk stopt als journalist, weliswaar om andere redenen, maar wel met een diepe kritiek op hoe het medialandschap nu functioneert. . Hij stelt onder andere dat de ruimte voor kritisch denken krimpt – een standaard element van democratisch verval. Journalistiek is niet langer een beroep waar je met open blik kunt werken, maar een arena waar je je moet scharen achter een kamp. De polarisatie is zo groot geworden dat eerlijke, diepgravende berichtgeving moeilijker wordt – en voor velen minder aantrekkelijk. En, zo stelt hij: “Journalistiek heeft echt mensen nodig die uit alle macht proberen neutraal te zijn, wetende dat dat niet kan.” En dat kan en wil hij niet meer opbrengen.
Het lijkt er op dat het fysieke klimaat niet alleen te warm is voor onze bijeenkomst vandaag, maar dat dus ook het mediaklimaat niet meer uit te houden is voor veel mediafiguren. Als deze mensen, die aan de kant van de waarheid en van kritisch denken staan, niet meer in deze arena op komen dagen, aan wie zijn we dan overgeleverd? En wat gaan we daaraan doen?
Je kan alvast NGO’s als Free Press Unlimited and Bits of Freedom volgen en steunen, je kan je abonneren op onafhankelijke media als Follow the Money or Investico, en zo zijn er meer mogelijkheden. Maar uiteindelijk zal de politiek ook op moeten staan.
En daar hadden we vandaag graag een gesprek over gevoerd met het bondgenoten van de democratie. NGO’s, wetenschappers, journalisten, ambtenaren, waakhonden, activisten, politieke partijen, en burgers, burgers en nog eens burgers. We moeten laten merken dat onze vrijheid ons een groot goed is in onze keuzes. Keuzes over waar we onze informatie vandaag halen, hoe we met elkaar willen praten, en(!) wat we eisen van de platforms die ons informatie voorschotelen. Alvast een paar: transparantie, afrekenbaarheid voor misinformatie, eerlijk belasting betalen.
Laten we van de journalistiek weer een plek maken waar feiten en integriteit bovenaan staan en waar geweldige journalisten niet wegrennen, maar juist op af komen.
