Afbeelding: WOS

Tijd om een slag te winnen in de strijd om democratisering

Terwijl de campagneborden de straten kleuren voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart, staat de lokale democratie onder druk. Niet alleen door agressie en intimidatie, maar ook door een landelijke politiek die olie op het vuur gooit en bestuurders in de steek laat. Het nieuwe kabinet zegt de democratie en rechtsstaat hoog in het vaandel te hebben. Dat is mooi: voeg dan ook nu de daad bij het woord.

Voor wie het NOS onderzoek nog niet overtuigend genoeg vond, in Buitenhof schoof burgemeester Hans van der Pas, van Maashorst aan om te praten over de ondermijning van het lokale bestuur, die hij zelf aan den lijve heeft ondervonden. Het is een schrikbarend beeld: raadsleden die bedreigd worden, burgemeesters die beveiligd moeten worden, en gemeentebestuurders die opstappen omdat ze niet meer veilig zijn. Agressie en intimidatie van raadsleden zijn sinds de vorige gemeenteraadsverkiezingen meer dan verdubbeld.

Hoe verklaar je dat? Omdat tegenstanders van democratische besluiten die zo ver willen gaan, zien dat het succes heeft, stelt Van der Pas. “Mensen denken op een gegeven moment: je moet wel bijna aan die polen zitten, wil je iets duidelijk kunnen maken.” En niet zonder gevolgen: in Venlo moest de burgemeester beveiligd worden. In Terneuzen stapte de burgemeester op omdat gemeenteraadsleden volgens hem onder druk hadden gestemd tegen de komst van een azc.

Maar de dreiging komt echter niet alleen van buiten. Ook de landelijke politiek draagt bij aan de druk op lokale bestuurders. Van der Pas noemt uitspraken van Tweede Kamerleden over de spreidingswet: “Je hoeft dat niet uit te voeren als je gewoon met zijn allen tegen bent, dan komt het er gewoon niet.” Onderzoek toont ook aan dat de toon aan de top maakt dat het maatschappelijk debat wordt beïnvloedt en verder gepolariseerd.

Zodoende tekent zich met deze negatieve spiraal een groot probleem af: de lokale democratie wordt uitgehold, terwijl Den Haag toekijkt.

Wat te doen?

Gelukkig zijn er veel mensen die dit probleem al in de praktijk proberen aan te pakken. Als stuurgroeplid van de Nederlandse Democratie Coalitie hebben we de Lokale Democratie Coalitie leren kennen. Mensen die laten zien hoe je wel aan lokale democratie doet. Burgerberaden, wijkdialogen, budgetteren in samenwerking met inwoners, noem maar op. We moeten laten zien dat niet het intimideren, maar het constructief betrokken zijn loont.

Politiek gezien is er ook veel mogelijk: Vanuit FMS organiseerden we onlangs in Nijmegen een politiek café over de rol van internationale zaken en politiek in de gemeenteraadsverkiezingen. Ook daar kwam de democratische rechtsstaat aan de orde. Want het demonstratierecht staat onder druk en het maatschappelijk middenveld wordt verbaal aangevallen en financieel grotendeels uitgekleed. Spreek je uit als gemeente en ga naast burgers en NGOs staan.

Zondag 22 februari hoorden we wethouder Groot Wassink van Amsterdam de menigte toespreken bij de demonstratie naar aanleiding van 4 jaar full scale oorlog in Oekraïne, met het voorbeeld dat de gemeente Amsterdam een half miljoen euro aan Kyiv doneert, voor de energievoorziening. Kijk naar wat je wel kunt doen en niet alleen wat de landelijke overheid zou moeten doen.

Van der Pas noemde in Buitenhof ook voorbeelden op hoger niveau: Duitsland heeft een wet die politieke stalking aanpakt, en Frankrijk hanteert zwaardere straffen voor bedreigingen. “Daar pakt men intimidatie en bedreiging veel steviger aan.”

Geen tijd te verspillen

Op 18 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Dit is hét moment om de lokale democratie centraal te stellen. Het nieuwe kabinet heeft beloofd de democratie en rechtsstaat te versterken. Mooi. Neem dan ook de concrete maatregelen: betere bescherming voor bestuurders, maatschappelijk middenveld en burgers ruimte geven, duidelijke regels handhaven en een versnelde rechtsgang faciliteren bij intimidatie, en een landelijke politiek die gemeenten niet in de steek laat, maar juist ondersteunt.

Foundation Max van der Stoel is stuurgroeplid van de Nederlandse Democratie Coalitie. Lees meer over onze plannen om de democratie te versterken en te vernieuwen op onze website: https://democratiecoalitie.nl/

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen schreven we ook dit artikel: https://foundationmaxvanderstoel.nl/waarom-nederlandse-gemeenten-zich-internationaal-opnieuw-moeten-uitvinden-in-gesprek-met-dion-van-den-berg-over-het-gemeentelijk-internationaal-beleid/; en organiseerden we dit politieke café: https://foundationmaxvanderstoel.nl/terugblik-politiek-cafe-lokaal-gaat-internationaal/